Bergama’nın Roma Dönemi: Mimari İhtişam ve Kentsel Dönüşüm
Bergama (Pergamon), MÖ 133’te III. Attalos’un vasiyetiyle Roma İmparatorluğu’na geçtikten sonra, “Asia Eyaleti”nin en önemli kentlerinden biri haline geldi. Roma döneminde (MÖ 1. yy – MS 4. yy) hem siyasi hem de kültürel anlamda yeniden şekillenen kent, anıtsal yapılar ve yeniliklerle donatıldı.
1. Siyasi ve İdari Rol
- Asia Eyaleti’nin Başkentleri Arasında: Efes ve Smyrna (İzmir) ile birlikte eyaletin yönetim merkezlerinden biri oldu.
- İmparator Kültü: Roma imparatorlarına adanan tapınaklar inşa edildi (örneğin, Trajan Tapınağı).
- Tiberius Dönemi (MS 14-37): Bergama, Asya eyaletinde “Neokoros” (tapınak koruyucusu) unvanını alan ilk kent oldu.
2. Mimari ve Kentsel Gelişim
Romalılar, Helenistik dönemden kalan yapıları korurken, yeni anıtsal projelerle kenti genişletti:
A) Akropol’deki Roma Katkıları
- Trajan Tapınağı (Zeus Philios Tapınağı): Akropol’ün en yüksek noktasına inşa edilen görkemli yapı.
- Roma Tiyatrosu: Helenistik tiyatronun yanına eklenen yapılar.
B) Aşağı Şehirdeki Roma Eserleri
- Kızıl Avlu (Serapis Tapınağı):
- MS 2. yy’da İmparator Hadrian döneminde inşa edildi.
- Mısır tanrısı Serapis’e adanan devasa kırmızı tuğlalı tapınak, sonradan kiliseye dönüştürüldü.
- Yeraltı tünelleri ve havuzlarıyla dini ritüellere ev sahipliği yaptı.
- Roma Hamamları ve Gymnasium: Kentin sosyal hayatının merkezi oldu.
C) Asklepion’un Roma Döneminde Gelişimi
- Tiberius, Hadrian ve Caracalla gibi imparatorlar tarafından genişletildi.
- Kutsal Çeşme, Uyku Odaları (Abaton) ve Tiyatro eklenerek antik dünyanın en ünlü şifa merkezi haline geldi.
3. Ekonomi ve Kültür
- Ticaret: Bergama, parşömen, tekstil ve şifalı bitkilerle ünlüydü.
- Hristiyanlık Dönemi:
- Vahiy Kitabı’nda (Yuhanna 2:12-17) Bergama, “Şeytan’ın tahtı” olarak anılır (muhtemelen Zeus Sunağı veya imparator kültüne atıf).
- MS 4. yy’da Kızıl Avlu, erken Hristiyan bazilikasına dönüştürüldü.
4. Roma Döneminin Mirası
- Arkeolojik Kalıntılar: Bugün Bergama’da görülen anıtsal yapıların çoğu Roma dönemine aittir.
- Berlin Pergamon Müzesi: Zeus Sunağı ve diğer eserler, Roma’nın Bergama’ya olan ilgisini yansıtır.
Özet:
Roma döneminde Bergama, Helenistik mirası korurken imparatorluk mimarisi, tıp ve dini merkez olarak öne çıktı. Günümüzde UNESCO listesindeki bu eserler, ziyaretçilere Roma’nın Anadolu’daki gücünü hatırlatıyor
